Nhiều người chỉ để ý vòng loại World Cup khi đội tuyển nhà ra sân, rồi quên mất phần còn lại. Với kỳ World Cup 2026, phần còn lại ấy dài hơn hẳn mọi lần, vì châu Á được nhiều suất hơn và thể thức được chia thành tới năm vòng. Ai từng thắc mắc vì sao có đội đá gần hai năm mới biết mình có vé hay không, câu trả lời nằm ở cách các vòng nối vào nhau.
Vì sao châu Á có nhiều suất hơn
World Cup 2026 là kỳ đầu tiên có 48 đội, tổ chức trên đất ba nước chủ nhà Mỹ, Canada và Mexico. Tổng số đội tăng từ 32 lên 48 thì suất của từng châu lục cũng tăng theo. Liên đoàn bóng đá châu Á nhận tám suất trực tiếp, kèm một suất đi đá play-off liên lục địa.
Tám suất rưỡi. Con số đó đổi hẳn bài toán của nhiều đội tầm trung.
Ở các kỳ trước, một nhóm nhỏ quen mặt như Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Saudi Arabia hay Australia gần như chia nhau vé. Lần này khoảng trống phía dưới rộng hơn, và đội đứng thứ ba, thứ tư ở vòng bảng vẫn còn đường đi tiếp chứ không bị loại ngay.
Vòng 1 và vòng 2: lọc từ dưới lên
Vòng 1 dành cho 20 đội có thứ hạng thấp nhất khu vực. Họ bắt cặp đá hai lượt sân nhà, sân khách, đội thắng chung cuộc đi tiếp. Mười đội vượt qua nhập với các đội hạng cao hơn để tạo thành 36 đội ở vòng 2.
Vòng 2 chia 36 đội thành chín bảng, mỗi bảng bốn đội, đá vòng tròn hai lượt. Hai đội đứng đầu mỗi bảng đi tiếp. Vòng này đồng thời là vòng loại Asian Cup 2027, nên một trận thua ở đây ảnh hưởng tới hai giải cùng lúc. Với các đội Đông Nam Á, đó là lý do vòng 2 luôn được theo dõi sát, kể cả khi cửa đi World Cup không lớn.
Đội tuyển Việt Nam dừng bước ở vòng 2, trong bảng có Iraq, Indonesia và Philippines. Iraq và Indonesia là hai đội đi tiếp. Khá tiếc.
Muốn xem lại từng bảng đấu theo vòng, bạn có thể mở eKQBD, nơi lưu kết quả, lịch thi đấu và bảng xếp hạng để đối chiếu thứ tự các đội sau mỗi lượt trận. Nhìn bảng theo từng lượt sẽ thấy rõ đội nào bứt lên ở giai đoạn nào, điều mà một dòng tỷ số đơn lẻ không cho biết.
Vòng 3: nơi phần lớn tấm vé được trao
Mười tám đội vào vòng 3 được chia thành ba bảng, mỗi bảng sáu đội. Các đội đá vòng tròn hai lượt, tức mỗi đội mười trận, rải qua nhiều đợt tập trung của FIFA trong khoảng một năm. Nhất và nhì mỗi bảng giành vé thẳng.
Sáu trên tám. Phần lớn vé được trao ngay ở vòng này.
Nhật Bản là đội đầu tiên ngoài ba nước chủ nhà có vé dự World Cup 2026. Iran, Hàn Quốc và Australia cũng đi tiếp như thường lệ. Câu chuyện được nhắc nhiều hơn là Uzbekistan và Jordan, hai đội lần đầu tiên giành quyền dự một kỳ World Cup. Thể thức mở rộng tạo ra đúng kiểu kết quả đó: đội đã tiến bộ nhiều năm cuối cùng có chỗ để chen vào.
Mười trận là một chặng dài. Một đội có thể khởi đầu tệ rồi vẫn kịp sửa sai, còn đội xuất phát tốt mà hụt hơi ở nửa sau thì dễ rơi xuống vị trí thứ ba.
Vòng 4 và vòng 5: cơ hội thứ hai
Sáu đội xếp thứ ba và thứ tư ở vòng 3 chưa bị loại. Họ được chia thành hai bảng ba đội, đá vòng tròn một lượt tại địa điểm tập trung thay vì đi lại sân nhà, sân khách. Mỗi đội chỉ có hai trận. Một trận hòa cũng có thể quyết định cả chiến dịch, và cả hai đội cùng bảng đều biết rõ điều đó trước khi bóng lăn, nên những trận này thường căng hơn hẳn một lượt đấu vòng bảng bình thường.
Nhất mỗi bảng giành hai suất trực tiếp cuối cùng. Qatar và Saudi Arabia là hai đội đi tiếp theo đường này.
Hai đội nhì bảng bước sang vòng 5, đá hai lượt với nhau. Đội thắng chưa có vé ngay mà phải sang giải play-off liên lục địa, gặp các đội từ châu lục khác để tranh những suất cuối cùng của giải 48 đội. Tính từ trận đầu vòng 1 tới trận cuối play-off, có đội đã đá liên tục gần hai năm.
Đọc bảng vòng loại cho đỡ rối
Vì nhiều vòng chồng lên nhau, bảng xếp hạng vòng loại dễ làm người xem lạc. Vài thói quen nhỏ giúp mọi thứ rõ hơn:
- Xem trước bảng đó thuộc vòng nào, vì luật đi tiếp của vòng 2, vòng 3 và vòng 4 khác nhau.
- Đếm số trận đã đá của từng đội, nhất là khi lịch hoãn khiến các đội lệch nhau một trận.
- Nhớ rằng khi bằng điểm, thứ tự được tính theo các tiêu chí phụ ghi trong điều lệ, như hiệu số hay số bàn thắng.
- Với vòng 2, để ý cả chuyện suất Asian Cup, vì đội bị loại khỏi đường đua World Cup vẫn còn mục tiêu khác.
Thể thức năm vòng nghe thì phức tạp, nhưng logic khá gọn. Vòng đầu lọc đội yếu, vòng giữa trao phần lớn vé, hai vòng cuối dành cho đội đứng sát vạch.
Lần tới nhìn bảng vòng loại châu Á, bạn chỉ cần hỏi một câu: đội này đang đứng ở vòng mấy, và đứng thứ mấy thì đi tiếp.

